Tiyatroyu Yöneten Kişiye Ne Denir?
Biliyorsunuz, İzmir’de yaşamanın avantajları saymakla bitmez! Her köşe başında bir kafede arkadaşlarla otururken, bir yandan hayatın dramalarını izlerken bir yandan da şehri tiyatro sahnesi gibi hissedersiniz. Ama bir gün bir arkadaşım bana, “Tiyatroyu yöneten kişiye ne denir?” diye sordu. Ben de, “Bu ne, yeni bir quiz sorusu mu?” dedim ama tabii ki ciddiyetle cevap verdim. Ancak içimden düşündüm: “Tiyatroyu yöneten kişiye ne denir?” sorusu aslında tiyatro dünyasının dibine vuran, biraz da düşündüren bir soru.
Hadi gelin, hep beraber bu soruyu hem eğlenceli hem de düşündürücü bir şekilde ele alalım!
Tiyatronun Arkasında Kim Var?
Şimdi, tiyatroyu yöneten kişiye ne denir sorusuna cevap vermeden önce, biraz daha derinlere inmemiz gerekiyor. Tiyatro, işin temeline baktığınızda, sadece “perde açıldı, ışıklar yanıyor” olayı değil. Bu, hem büyük bir organizasyon hem de yaratıcı bir süreç. Yani, tiyatro sahnesinde neler olup bittiğini yönlendiren, her şeyin düzenini sağlayan, büyük bir orkestra şefidir aslında.
Ve bu kişi, bir tiyatroda genellikle “rejisör” olarak bilinir. Tiyatronun “yönetmeni” diyebilirsiniz ama işin püf noktası, rejisörün aslında bir sahne büyücüsü olmasıdır. Sadece oyuncuları değil, ışıkları, sesi, kostümleri ve hatta seyircilerin ruh halini bile yönetir. Yani kısacası, her şey rejisörün elindedir ve o, sahnede neyin ne zaman olacağına karar verir.
Tiyatroyu Yöneten Kişinin İşlevi: “Sihirli Eller”
Tiyatronun “rejisörü” deyince, aklıma hemen eski bir arkadaşım geliyor. İsmi Cem, o da benim gibi 25 yaşında ama bir farkla: Cem tiyatrocu. Bir gün onunla sahnede yaşadıkları üzerine konuşuyorduk ve birden şunu söyledi:
Cem: “Tiyatroyu yöneten kişi, aslında herkesin biraz da içindeki deliyi ortaya çıkaran kişidir. Herkesin bir rolü var ve ben, her birini yerli yerine oturturum. Ama bazen öyle bir şey yaparım ki, oyuncu kendi rolünü oynarken, sahneyi değil de hayatı oynar gibi olur.”
Ben de ona cevaben şunu söyledim:
Ben: “Yani diyorsun ki, ‘Rejisör deyince aklımıza sadece ışıklar ve oyuncular gelmesin, bazen bir yaşam dersi, bazen de bir psikoterapi seansı olur mu?’”
Cem: “Kesinlikle! Bir oyuncunun oynamaya başlamadan önce ne hissetmesi gerektiğini bana soracak olsan, senin gibi biriyle her gün muhabbet etmesini isterim.”
Tabii ben o an biraz içimden gülümsedim, ama Cem’in aslında ne kadar doğru söylediğini sonradan fark ettim. Tiyatroyu yöneten kişiye sadece “rejisör” demek, aslında az bir şey söylemek olurdu. O kişi, oyunculara rehberlik eden, doğru zamanda doğru yerden müdahale eden ve her şeyin bir arada güzel bir şekilde harmanlanmasını sağlayan bir “sihirbaz” gibidir.
Tiyatronun Rejisörüyle İlgili Mizahi Bir Bakış
İzmir’deki bir tiyatro gösterisini izledim geçenlerde. Rejisör sürekli “Hayır, burada daha dramatik olun!” diye bağırıyordu. Bir bakıma, “Daha fazla dram! Evet, tam burada!” diyeceğim. Ama o kadar samimi ve insanı güldüren bir şekilde yapıyordu ki, “Bunlar zaten dramı yaşarken, neden bir de rejisör onlara yardım ediyor?” diye düşündüm.
Hatta bir ara sahneye çıkmadan önce ben de Cem’e şunu sordum:
Ben: “Cem, bu gösterideki rejisör, her şeyi belirler mi? Mesela ben sahnede hiç şarkı söylemek istemiyorum, ne yapmalıyım?”
Cem: “Ah, gerçekten mi? O zaman senin için özel bir sahne yazabilirim. Mesela elinde bir gitar, ama bir tek nota bile çalmayarak orada duruyorsun, senin için bu çok dramatik olabilir.”
Ben: “Vallahi Cem, seninle asla aynı sahnede oynamam!”
O an bir daha düşündüm de, aslında tiyatroda her şeyin yönetilmesi, hiçbir şeyin “şansa” bırakılmaması, tam anlamıyla rejisörün sahnede bir orkestra şefi gibi olmasını gerektiriyor. Yani, sadece oyuncuları değil, sahneyi, izleyiciyi, hatta bazen kendini bile yönetiyor.
“Tiyatroyu Yöneten Kişiye Ne Denir?” Diyalogu
Tabii, tiyatro dünyasında “rejisör” demek işin kolay kısmı. Ama bazen işin içine birkaç yaratıcı terim de girebiliyor. “Sahneye yön veren biri” veya “sahne büyücüsü” gibi de kullanılabilir aslında. Ama bir de “drama profesörü” var. Evet, bir arkadaşım, benim tam tersim bir tiyatro aşığı, her şeyi dramatize eden biri. Bir gün şöyle dedi:
Drama Profesörü: “Bak, rejisör dediğin kişi, tıpkı bir yazar gibidir. Oyuncular da, onun yazdığı hikayede yaşayan karakterlerdir. Ama en güzel kısmı, yazarı sahnede gördüğümüz zaman, o kişi asla kendini göstermez. Her şey izleyiciye sunulur, ama yazarı sahnede göremezsiniz.”
Ben: “Yani, demek istiyorsun ki, tiyatroda asıl yönetmen her zaman sahnede değil, arka planda mı kalır?”
Drama Profesörü: “Evet, doğru. Sahneye bakarken, sahnede olmayanı da görmeyi öğrenmek lazım.”
Gerçekten de tiyatroda rejisörün rolü bu kadar derin. Her şeyin bir araya gelmesi için sadece yönlendirme değil, bazen var olmayan bir dünyayı izleyiciye sunmak için mücadele etmek gerekiyor. O yüzden tiyatroda yönetmenin görevi, seyirciye gerçeklikten kaçış sunmak, bir anlık da olsa farklı bir dünyaya sürüklemektir.
Tiyatroyu Yöneten Kişiye Ne Denir? Bir Sonuç
Tiyatroyu yöneten kişiye ne denir sorusunun cevabı basit gibi görünüyor: Rejisör. Ama aslında bu sadece bir etiket. Rejisör, her şeyin uyum içinde gitmesini sağlamak için kuliste, sahnede, hatta bazen izleyicinin bile düşündüğü şeyleri yönetmeye çalışır. O yüzden tiyatrodaki rejisör, sadece bir yöneten değil, bir sanatçıdır. O sahneleri kurar, oyunun temposunu belirler, her oyuncunun doğru anı yakalamasına yardımcı olur. Ve en önemlisi, sahnede hayat bulan her karakterin derinlik kazanmasını sağlar.
Benim gibi, sadece arada sırada espri yapan birinin bu kadar derin düşünmesi ne kadar tuhaf olabilir ki? Ama işte hayat, bazen her anını düşündüğünüz bir tiyatroya dönüşüyor. Sadece arka planda kimlerin olduğunu, kimlerin sahnede olduğunu fark etmiyorsunuz. Hem de yaşamın ne kadar sanatsal bir süreç olduğunu, bazen bir şaka, bazen bir dramayla anlatmaya çalışıyorsunuz.